FRASZOKERETI „Sąd Ostateczny”

Wpływ eschatologi zaratusztriańskiej na wizję chrześcijańskiego sądu ostatecznego

Publikujemy dość długi tekst o końcu czasów opisywany przez księgi Zaratusztriańskie. Tekst składa się z kilku części. Jeśli chcesz zapoznać się szybko jedynie z wizją zaratusztrian to na początku w I. części umieszczone jest krótkie streszczenie opisujące jak to wygląda. W części II. znajduje się tłumaczenie oryginalnego tekstu z okresu Pahlavi z księgi pod tytułem „Wielki Bundahiszn” W części III. znajduje się analiza elementów zapożyczonych wyraźnie przez religię chrześcijańską i przypuszczalne drogi i źrodła przepływu tych ideii. Pokazujemy poza podobieństwami także zasadnicze różnice i w tych wizjach, a także możliwe pryczyny odrzucenia niektórych wątków przez eschatologię chrześcijańską. Część IV dla wnikliwych, poszerzone analizy etymologiczne i występowanie pojęcia Fraszokereti „Odnowa Świata” w księgach zaratusztriańskich, oraz noty biograficzne i podstawowa bibliografia tematu. Temat jest tak obszerny, że siłą rzeczy jest opracowaniem i tak skrótowym i pobieżnym, więc jest jedynie przyczynkiem do problemu, którym zajmują się uczeni na całym świecie.

CZĘŚĆ I.

Eschatologiczny termin odnoszący się do ostatecznego odnowienia i przemienienia wszelkiego stworzenia Ahura Mazdy po tym, jak Zło (Aryman) zostanie całkowicie pokonane na końcu czasów. Odpowiednik i zapewne pierwowzór pojęcia Sądu Ostatecznego w religii chrześcijańskiej. W dosłownym tłumaczeniu: Tworzenie doskonałego i wspaniałego.

GŁÓWNE TEZY w religii zaratusztriańskiej:

(1) dobro ostatecznie zwycięży nad złem;(2) stworzenie było w początkowym zamiarze boga i w chwili stworzenia doskonale dobre, ale następnie zostało zepsute przez zło; (3) świat zostanie ostatecznie przywrócony do doskonałości, którą miał w czasie stworzenia i ulepszony ostatecznie; (4) „zbawienie jednostki zależy od sumy myśli, słów i czynów [tej osoby] i żadna boska istota nie może dokonać interwencji, ze współczucia lub kaprysu, aby to zmienić”. Tak więc każdy człowiek ponosi odpowiedzialność za los swojej duszy i ducha i jednocześnie ponosi odpowiedzialność za los świata.

STRESZCZENIE ZARATUSZTRIAŃSKIEJ
WIZJI KOŃCA CZASÓW

Życie pośmiertne

Dusze ludzi po śmierci tracą do dnia FRASZOKERETI (sądu) swoją cielesność i wędrują przez „Most Rozdzielenia” (Czinwat peretu), gdzie następuje swoista konfrontacja duszy człowieka (urwan) z jego sumieniem(daena): myślami, słowami i uczynkami zgromadzonymi w czasie życia ziemskiego. Z Czinwat trafiają do otchłani Arymana „Domu Kłamstwa”, czyśćca lub świata Ahura Mazdy:„Domu Pieśni” zwanego też „Domem Dobrej Myśli”, którego Bóg był Pierwszym Mieszkańcem. Ahura Mazda doskonale wie, co która istota uczyniła i powiedziała w swoim życiu jawnie bądź w skrytości. Według późniejszych niż Gathy pism, na Moście Czinwat, u wrót nieba, stoi Rasznu, który dzierży w swoich rękach szale sprawiedliwości, na których są ważone dobre i złe uczynki, myśli i słowa. Zgodnie z Gathami, Hymnami Zaratusztry, gdy dobro przeważa nad złem w życiu danej duszy -trafia ona do Domu Pieśni, gdzie może spokojnie oczekiwać na dzień Fraszokereti, kiedy to z powrotem uzyska cielesność i wróci na ziemię, aby powiększyć grono „sprawiedliwych”(Aszawan). Gdy zło przeważa nad dobrem – dusza spada z Mostu Rozdzielenia w otchłań, gdzie będzie cierpiała długi czas żyć będzie w niedoli, ciemności i rozpaczy, w Domu Najgorszej Myśli. Gdy szale się doskonale równoważą -dusza trafia do krainy umarłych, stając się szarym cieniem, nie mogącym czuć radości ani smutku.

Saoszjant (Mesjasz)

Sama idea nadejścia Saoszjanta jest tylko w Gatach zasygnalizowana, Zaratusztra mówi nam, że każdy człowiek walcząc ze złem staje się jednym z wielu saoszjantów. Dopiero w dalszych częściach Awesty jego idea zostaje rozwinięta. Mówi się o kilku wielkich Saoszjantach w dziejach ludzkości a ostatni ma pojawić się w dniach Fraszokereti – Odnowienia Świata.

Zmartwychwstanie, sąd, nieśmiertelność (Fraszokereti)

Wszyscy ludzie, którzy kiedykolwiek żyli, mają zmartwychwstać: zarówno ci sprawiedliwijaki skalani. Rozpoznają znajomych, krewnych, rodziców i dzieci. Podczas Fraszokereti wszyscy ujrzą swoje uczynki, dobre i złe.Następnie Atar (ogień święty) stopi metal wzgórz i gór, a spłynie on na ziemię jak rzeka. Cała ludzkość -zarówno żywi, jak i zmartwychwstali -będzie musiała przedzierać się przez rzekę płynnego metalu. Dla prawych (w j. awestyjskim „Aszawan”) będzie to jak rzeka ciepłego mleka, podczas gdy niegodziwcom (dregwant) roztopiony metal wypali z ich ciał i dusz resztę ich zła i zostaną w ten sposób oczyszczeni.Ta rzeka metalu spłynie do otchłani.Ludzie otrzymają swoje wieczne ciało, a świat zostanie odnowiony i udoskonalony już na zawsze. Drudż –Oszustwo będzie ostatecznie pokonane i odejdzie skąd przyszło (zostanie przemienione), a Angra Majniu utraci wszelką moc. Nie będzie już śmierci, a Czas przestanie biec. Odtąd ludzkość stanie się podobna do Amesza Spentów.

Charakterystycznym aspektem eschatologii zaratusztrianizmu jest to, że zło czyniący ludzie po swej śmierci zostaną ukarani ale nie tyle przez siłę wyższą, lecz tak naprawdę sami siebie ukarzą złem swych myśli, słów i uczynków z czasów życia ziemskiego – i ich wybór sprawi że sami pójdą cierpieć do Domu Kłamstwa. Jednak ostatecznie Ahura Mazda nie odda Złu i Zniszczeniu żadnego człowieka. W Domu Kłamstwa poniosą źli ludzie karę za swe postępowanie, następnie w Fraszokereti (Dniu Sądu Ostatecznego) boleśnie zapłacą resztę „rachunku” i jednocześnie Boskim Ogniem zostaną oczyszczeni. Ahura Mazda jest Sprawiedliwy – i zarazem jest Bogiem Życia i Dobra, nie zaś Bogiem Śmierci. Nie odda nikogo zniszczeniu.

CZĘŚĆ II.

WIELKI BUNDAHISZN O FRASZOKERETI

Jeden z ważniejszych tekstów opisujących koniec czasów (końcowy fragment rozdziału XXIII i rozdział XXIV w całości)

ROZDZIAŁ XXXIII

Jeśli chodzi o nieszczęścia, które dotknęły Iranszahr, w każdym tysiącleciu.

(…)
33. Następnie, pod koniec tysiąclecia Uszedarmaha, Dahak {Zohak} będzie wolny od kajdan. Bevarasp zaszkodzi wielu bytom i stworzeniom z woli demonów. 34, I w tym czasie pojawi się Soszjant, syn Zaratusztry. I przez trzydzieści dni i nocy słońce będzie stać w zenicie nieba. 35. Z ziemskich istot, najpierw wzbudzą martwe ciało Karszaspa, syna Sama, który uderzy Bevaraspa buławą, zabije go i powstrzyma przed skrzywdzeniem stworzeń. Rozpocznie się wiek Soszjanta budującego ciała (tj. odnowiciela, wskrzeszającego) który będzie trwać tysiąc lat, a jego epoka trwać będzie pięćdziesiąt siedem lat.

36. Jeśli chodzi o tych trzech synów Zaratusztry (zbawicieli), takich jak Uszedar, Uszedarmah i Saoszjant, to powiedziane jest: „Zanim Zaratusztra poślubił kobietę, chwałę (nasienie) Zaratusztry zachowano, w morzu Kajanszah na chwałę wód, oddano opiece Jazatki Anahity Eadwisur Anahita). ” 37. Powiedziane jest: „ Nawet teraz widać ją jako trzy lampy świecące w nocy na dnie morza. Każdy z Saoszjantów przybędzie, gdy będzie to jego przewidziana era. ”38. Tak się stanie, że dziewica wejdzie do wody Kajanszah, aby umyć głowę; ta chwała (Zaratusztry) {khwarrah} połączy się z jej ciałem a Ona stanie się brzemienną. Będą się kolejno rodzić [Saoszjantowie] w swoich cyklach.

ROZDZIAŁ XXXIV

W odniesieniu do zmartwychwstania i ostatecznego życia materialnego.

1. Pismo mówi: „Kiedy Maszje i Maszjana (pierwsza para ludzi) wyrośli z ziemi, najpierw pili wodę, potem jedli warzywa, potem pili mleko, a potem jedli mięso. Ludzie również, zanim nadejdzie ich śmierć, powstrzymują się najpierw od jedzenia mięsa, potem od picia mleka, a potem nawet od jedzenia chleba [i] będzie pił człowiek wodę [tylko] aż do śmierci ”.

2. Tak więc również w tysiącleciu Uszedarmaha (jeden z wielkich zbawicieli) siła apetytu nie wzrośnie tak, że ludzie będą nasyceni przez trzy noce i dni jedząc jeden posiłek. 3. A potem przestaną jeść mięso i będą jeść warzywa i pić mleko zwierząt; Aż wreszcie będą powstrzymywać się nawet od diety mlecznej, [a następnie] będą powstrzymywać się nawet od jedzenia warzyw i będą pić jeno wodę. I dziesięć lat przed przyjściem Saoszjanta (zbawiciela) pozostaną bez jedzenia i nie umrą, a w ten czas Saoszjant obudzi umarłych.

4. Mówi się że: >Zaratusztra zapytał Ahura Mazdę:„ Skąd mają one (dusze) wziąć materię by uformować ciało, którego proch wiatr zdmuchnął, a woda spłukała, jak zatem nastąpi zmartwychwstanie? ” 5. Ahura Mazda odpowiedział: „Gdy stworzyłem ziemskie niebo bez filarów (je podtrzymujących), w świecie duchowym, z nieskończenie daleko oddalonymi krańcami, lśniące substancją diamentowej stali, tak jak ja stworzyłem ziemię, na której [każde] materialne życie, nie ma żadnego materialnego wsparcia; kiedy sprawiłem, że słońce, księżyc i gwiazdy jęły krążyć na firmamencie z blaskiem obdarzonymi innymi ciałami astralnymi; gdy uczyniłem zboża, aby mogli je posiać w ziemi i gdy powracały kiełkując, i znowu rosnąc, nawet gdy stworzyłem różnego rodzaju rośliny o nieskończonej ilości barw, nawet gdy stworzyłem ogień który płonął nie spalając roślin i innych tworów; nawet gdy tworzyłem i karmiłem dziecko w łonie matki i czyniłem jego [włosy,] skórę, paznokcie, krew, stopy, oczy, uszy i inne członki; tak jak wartkość i kierunek wodzie, aby mogła płynąć; [tak jak ja] stworzyłem [eteryczną] chmurę, która nosi ciężką materialną wodę która opada gdziekolwiek zechce; i nawet gdy stworzyłem powietrze, które wieje do woli, poniżej i powyżej, siłą wiatru pędzone, jako to jest widoczne dla oka; – ale nie można go złapać rękami; – Uczyniłem każdą z tych rzeczy, a ich stworzenie było dla mnie trudniejsze do osiągnięcia niż wskrzeszanie zmarłych. Gdyż przy wskrzeszaniu umarłych mam pomoc tego, czego nie miałem, czego nie było, zanim [je] stworzyłem. To, co było, może być znowu. Oto, jeśli mogę uczynić to, czego nigdy nie było, jak mogę ponownie nie sformować tego, co było? Bo w onym czasie zażądam szkieletu od ducha ziemi, krwi od wody, włosów od roślin i życia od wiatru, które one otrzymały na początku stworzenia ”.<

6. Najpierw wzrośnie jako wzorzec Gayomard (pierwszy człowiek, nie mylić z pierwszą parą ludzi), a następnie [oni zostano wskrzeszeni i podniesieni] Maszje i Maszjana, a następnie inni ludzie (osoby, istoty). [7] Za pięćdziesiąt siedem lat Soszjant wskrzesi wszystkich umarłych. I czy byli to ludzie prawi, czy niegodziwcy, wszyscy się obudzą. Wszystkie osoby obudzą się tam, gdzie odeszło od nich ich życie [lub po raz pierwszy zstąpiło na ziemię]. 8. Następnie, przywrócone im będą ich fizyczne i astralne ciała i wszelkie materialne życie, zapewnią one im zaródź (iskrę bożą); i [dadzą] połowę tego światła towarzyszącego słońcu dadzą Gayomardowi, a połowę innym ludziom. 9. [Wtedy ludzie] rozpoznają [ludzi], to znaczy dusza rozpozna [duszę, ciało] inne ciała, rozpoznaja, że to jest mój ojciec, to jest moja matka, to jest mój brat, to jest moja żona, i to jest jakikolwiek z moich bliskich i krewnych.

10. Wtedy nastąpi spotkanie ich wszystkich zgromadzenie Isadvastar, to znaczy wszyscy ludzie na tej ziemi powstaną ( z Martwych). 11. Na tym zgromadzeniu każdy ujrzy raz jeszcze swoje dobre i złe uczynki. Sprawiedliwi będą tak samo widoczni wśród niegodziwych jak białe owce wśród czarnych. 12. Na tym zgromadzeniu, każdy sprawiedliwy, który był przyjacielem niegodziwca na świecie, będzie przez niegodziwca pytany, a nikczemnik będzie narzekał na sprawiedliwego: „Dlaczego nie poinformowałeś mnie w mym życiu materialnym o cnotliwych czynach, które sam spełniałeś? „Jeśli ten prawy człowiek nie poinformował go [rzeczywiście], będzie musiał spotkać się z hańbą na tym zgromadzeniu”.

13. Następnie oddzieleni będą sprawiedliwi od niegodziwych; i [będą przenoszeni] sprawiedliwi do siedziby harmonii, a niegodziwych wrzucą z powrotem do niegodziwej egzystencji (piekła) i przez trzy dni i trzy noce [ci z nikczemną egzystencją] w materialnym ciele i [materialnym życiem] będą podlegać karze w niegodziwym istnieniu. A sprawiedliwi, w ciele materialnym, ujrzą boską rozkosz i dostąpią rozkoszy w siedzibie harmonii przez te trzy dni. 14. Mówi się: „W dniu, w którym sprawiedliwi nie będą częścią wśród niegodziwych, łzy spłyną na aż pod nogi każdej osoby, kiedy oddzielony będzie syn od towarzystwa ojca, brata od brata i przyjaciel od swojego przyjaciela.” 15. I wszystkie istoty przejrzą własne czyny. Sprawiedliwi będą płakać nad niegodziwcami, a niegodziwcy będą płakać nad sobą. Może być tak, że ojciec, jest sprawiedliwy, a niegodziwy syn, albo może być, że jeden z braci, jest sprawiedliwy, a drugi niegodziwy, tacy jak Dahak {Zohak}, Frasijav, [Vamun i] nawet inni grzesznicy tego rodzaju zasługujący na śmierć, którzy z powodu swoich własnych czynów podlegać będą [takiej] karze, której nikt przedtem nie przeżył, którą nazywają karą „trzech nocy”.

16. Podczas odnowy wszechświata {Fraszegird}, święci mężowie, o których jest pisane, że żyją gdzieś, tych piętnastu mężów i piętnaście dziewic przyjdzie z pomocą Soszjantowi. 17. A gdy [smok] Goczir ze sfery niebieskiej spadnie i runie z podstawy księżyca na ziemię, ziemia będzie cierpieć tak, jak owce, gdy wilk zdziera z nich skórę i wełnę. 18. Wtedy ogień „Atar” i Jazat Arjaman stopią metal, który znajduje się w górach i głębinach ziemi, i stanie się on na tej ziemi jak rzeka. 19. Wszyscy ludzie przejdą przez tę rzekę stopionego metalu a ona uczynią ich czystymi. A temu, który jest sprawiedliwy, będzie się wydawało, że chodzi w ciepłym mleku; lecz temu, kto jest niegodziwy, wyda się, że chodzi po świecie w stopionym wrzącym metalu. 20 Potem z największą miłością spotkają się wszyscy ludzie, ojciec i syn i brat oraz wszyscy przyjaciele. Człowiek zapyta człowieka: „Gdzie byłeś przez tak wiele lat? Jaki był stan twojej duszy? Czy byłeś sprawiedliwy czy niegodziwy?” 21. Wtedy dusza ujrzy najpierw ciało, zapyta o nie. Po czy spowiedzą się ludzie jednogłośnie, przyznają się (do swoich niegodziwości) i będą głośno wychwalać Ahura Mazdę i dobroczynnych nieśmiertelnych {Amesza Spenta}.

22. Ahura Mazda będzie w tym czasie doskonalicielem stworzeń, to znaczy, że nie będzie musiał wykonywać żadnej wyższej pracy, dopóki nie nastąpi zmartwychwstanie. 23. I Saoszjant wraz ze swymi towarzyszami odprawi obrzęd przywracania na zawsze życia umarłych; I zabiją „Białego byka” w tym obrzędzie ostatniej ofiary; a z tłuszczu tego „gav” i białej haomy, przygotują napój nieśmiertelności i podadzą go wszystkim ludziom; Wtedy wszyscy ludzie staną się nieśmiertelni aż po wieczności i wieczny postęp. 24. Także mówi się: „Przywrócą w wieku czterdziestu lat tych, którzy osiągnęli dojrzałość. I odtworzą w wieku piętnastu lat tych, którzy byli nieletni i nie osiągnęli wieku dojrzałego. I dadzą wszystkim na powrót ich żony i dzieci, i a oni będą okazywać szacunek swoim żonom i czcić je, tak jak teraz w życiu materialnym, ale nie spłodzą już dzieci ”.

25. Wtedy Saoszjant na polecenie Stwórcy da wszystkim ludziom nagrodę i wynagrodzenie zgodnie z ich uczynkami. Mówią też, że ten, który jest [tak] sprawiedliwy, powie wtedy: „Czy zaniesiecie mnie do siedziby harmonii Domu Pieśni Ahura Mazdy?” I jak przystało, wzniesie go Tam jego ciało astralne i pójdzie naprzód, on i jego towarzysze, aż do wieczności i wiecznego postępu.

26. Także mówi się: „Ten, kto nie sprawował kultu, nie nakazał „ geti-kharit ” i nie dał szat jako sprawiedliwego daru [godnemu], będzie tam nagi; jeśli wielbił i czcił Ahura Mazdę duchowe gaty zaprawdę będą mu służyć jako ubranie ”.

27. A gdy się to stanie Ahura Mazda schwyta Ducha Zła, Vohu Manach pochwyci Akomana, Asza Vahiszta Indrę, Chszatra Wairja Sauru, Spenta Armaita Taromata, czyli Naonhaithya, Hurwatat i Amertat pochwycą Taurvi i Zairiego, prawdziwe słowo pochwyci kłamliwe słowo i [święte] przejmie Aeszmę {Eszm} [o okrutnej włóczni]. 28. I wtedy pozostanie dwóch drudżów (kłamców), Aryman i Az. 29. Ahura Mazda przyjdzie na świat, sam jako Zot, a [święty] Srosza jako Raspi, i będzie miał w rękach święty pas {kusti}. 30. A Zły Duch i Az powrócą w mrok i ciemność przez otwór i pomost ziemskiego nieba, przez który weszli, i udaremnione będą jego knowania z pomocą zaklęcia gath {nirang}. 31. A smok Goczir zostanie spalony przez ten stopiony metal, a metal spłynie w głąb niegodziwej egzystencji, a ziemia, na której istniała niegodziwość, zostanie pochłonięta przez ten metal i stanie się czysta. Otwór, przez który wszedł Duch Zła, zostanie zamknięty tym metalem. 32. Zrzucona będzie niegodziwa egzystencja do swej nory w przestrzeni świata, a we wszechświecie nastąpi odnowa {fraszegird}, świat stanie się nieśmiertelny wedle woli, aż po wieczność i dla wiecznego postępu.

33. Mówi się też: „Ziemia stanie się równiną, bez wysokości i bez dna; i nie będzie wzgórza ani szczytu, ani doliny, ani wyżyny, ani niziny”. (…)

Tłumaczenie: Jacek

CZĘŚĆ IV.

Części podobieństw w zasadzie można by nie analizować bo są one tak widoczne, że nawet dla osoby mało obeznanej z Nowym Testamentem są one oczywiste. Porównać jednak należy główne elementy obu wizji końca czasów.
1. dobro ostatecznie zwycięży nad złem; W wersie XXIV. 30 wielkiego bundahiszn czytamy:
„A Zły Duch i Az powrócą w mrok i ciemność przez otwór i pomost ziemskiego nieba, przez który weszli, i udaremnione będą jego knowania z pomocą zaklęcia gath {nirang}. 31. A smok Goczir zostanie spalony przez ten stopiony metal, a metal spłynie wgłąb niegodziwej egzystencji, ziemia, na której istniała niegodziwość, zostanie pochłonięta przez ten metal i stanie się czysta. Otwór, przez który wszedł Duch Zła, zostanie zamknięty tym metalem. 32. Zrzucona będzie niegodziwa egzystencja do swej nory”

Objawienie św Jana 20.1-3 opisuje ostateczny koniec Szatana w bardzo podobny sposób:
1. I widziałem anioła zstępującego z nieba, który miał klucz od otchłani i wielki łańcuch w ręce swojej
2. I pochwycił smoka, węża starodawnego, którym jest diabeł i szatan, I związał go na tysiąc lat
3. I wrzucił go do otchłani i zamknął ją, i położył nad nim pieczęć, aby już nie zwodził narodów (…)
także w 20.10:
10. A diabeł, który ich zwodził został wrzucony do jeziora ognia, gdzie znajduje się też zwierzę i fałszywy prorok, `i będą dręczeni dniem i nocą, na wieki wieków.

Elementy porównywalne są widoczne jak zrzucenie do otchłani: Bdh.XXI. 30 „A Zły Duch i Az powrócą w mrok i ciemność” wersja zaratusztriańska i Jan „ 3. I wrzucił go do otchłani” dalej zapieczętowanie otchłani: Bdh 31 „Otwór, przez który wszedł Duch Zła, zostanie zamknięty tym metalem.” Jan 20.3 „i zamknął ją, i położył nad nim pieczęć, , aby już nie zwodził narodów”, także motyw smoka: Bdh. XXIV 31 „ A smok Goczir zostanie spalony przez ten stopiony metal” u Jana 20.2 „I pochwycił smoka, węża starodawnego, którym jest diabeł i szatan, I związał go”, Motyw ognia różni się jedynie, że w wersji zaratusztriańskiej zło zostaje wypalone płynnym metalem, a u świętego Jana jest to jezioro siarki i ognia w którym kończy zły duch będący zarazem smokiem co ciekawe starodawnym, jakby Jan miał jakąś wiedzę iż zaratusztriańska wizja złego smoka pochodzi z bardzo odległych czasów. U świętego Jana występuje także motyw łańcucha, którym zostaje związany diabeł, okazuje się że ten motyw pierwotnie odnosić się może do świętego pasa Kusti: 29. „Ahura Mazda przyjdzie na świat, sam jako Zot, a [święty] Srosza jako Raspi, i będzie miał w rękach święty pas {kusti}” w obu przypadkach jest to święty przedmiot mający moc zniewalania zła. Zstępujący anioł i Jazat w zaratusztrianizmie to bliskie sobie odpowiedniki jak widać występujące w tych samych rolach.

(2) stworzenie było w początkowym zamiarze boga i w chwili stworzenia doskonale dobre, ale następnie zostało zepsute przez zło

bdh Rozdział I.A. 2. „Podczas tej bezczynności Ducha Zła, Ahura Mazda stworzył istnienia w ich materialnej formie;
Stworzył Ogień z Niekończącego się Światła, Eter z Ognia, Wodę z Eteru, Ziemię i wszelką cielesność Materialną z Wody.” i dalej I.A. 6. Stworzył Rozkosz, za pomocą: Nieba; ponieważ, z Rozkoszą, stworzył ją, a ona nawet teraz, w stanie zmieszanym, zachwyca wszelkie stworzenie, a stworzenie żyje w Zachwyceniu Niebiosami.”

genezis 3 Wtedy Bóg rzekł: «Niechaj się stanie światłość!» I stała się światłość. 4 Bóg widząc, że światłość jest dobra, oddzielił ją od ciemności.

W jednym i w drugim przypadku mowa jest o tworze dobrym, świetlistym, rozkosznym i jak zobaczyć można w finale przywróconym w swojej udoskonalonej formie:

Zapsucie świata w wizji zaratusztriańskiej jest bardzo wybite na pierwszy plan. Wieli bundahiszn opisuje jak Aryman zepsuł całą podłością dziesięć materialnych stworzeń, którymi są niebo, woda, ziemia, roślina, dobroczynne zwierzę, metal, wiatr, światło, eter czyli ataš, czyli Ogień i człowieka. Klęska, ból, choroba, śmierć oraz inne szkody i zepsucie kiedykolwiek dotarły do tych dziesięciu stworzeń, które są materialne, dzięki tym zwodniczym siłom. Esencją Arymana, są zimno, susza głód, ciemność i smród i to są przejawy zła. W wizji biblijnej motyw zepsucia .przybiera formę grzechu pierworodnego w wyniku czego z idealnego świata Raju człowiek zostaje wygnany na ziemski padół, gdzie czi się na niego śmierć, choroby, głód i inne nieszczęścia. Zamiast w świecie idealnym musi egzystować w świecie ułomnym. W obu przypadkach odpowiedzialną istotą jest kusiciel i kłamca, który w pierwszym przypadku zaburza świat boga, a wdrugim skłania ludzi do zepsucia. Nie jest jasne czy świat poza rajem jest światem gdzie szatan psuje go wedle swej woli, czy też świat poza rajem został tak zdekonstruowany przez boga na przyjęcie grzesznych pra–rodzicow. Różnica w tym miejscu jest dość wyraźna zarówno gdy dotyczy sprawcy zepsucia jak konsekwencji zepsucia. O ile świat Adama i Ewy jest światem kary dla nieposłusznych, to świat Ahura Mazdy i ludzi z założenia jest wynikiem walki dwóch kosmicznych mocy a człowiek jest z urodzenia dobry i potencjalnie staje się sojusznikiem Boga.

(3) świat zostanie ostatecznie przywrócony do doskonałości, którą miał w czasie stworzenia i ulepszony ostatecznie; 

Bdh XXIV 32-33 „a we wszechświecie nastąpi odnowa {fraszegird}, świat stanie się nieśmiertelny do wedle woli, aż do po wieczność i dla wiecznego postępu. 33. Mówi się też: „Ziemia stanie się równiną, bez wysokości i bez dna; i nie będzie wzgórza ani szczytu, ani doliny, ani wyżyny, ani niziny”. (…)

i u świętego Jana: 21.1 „I widziałem niebo nowe i ziemię nową, albowiem pierwsze niebo i ziemia przeminęły i morza już nie ma.” – A więc nowe niebo i nowa ziemia stają się na krańcu czasów udziałem zbawionych. Także zstąpienie nowego wiecznego Jeruzalem jest paralelne do koncepcji zaratusztriańskiej odnowy

(4) „zbawienie jednostki zależy od sumy myśli, słów i czynów

Bdh XXIV 13. Następnie oddzieleni będą sprawiedliwi od niegodziwych; i [będą przenoszeni] sprawiedliwi do siedziby harmonii, a niegodziwych wrzucą z powrotem do niegodziwej egzystencji (piekła) i przez trzy dni i trzy noce [ci z nikczemną egzystencją] w materialnym ciele i [materialnym życiem] będą podlegać karze w niegodziwym istnieniu. I dalej – XXIV 19. Wszyscy ludzie przejdą przez tę rzekę stopionego metalu a ona uczynią ich czystymi. A temu, który jest sprawiedliwy, będzie się wydawało, że chodzi w ciepłym mleku; lecz temu, kto jest niegodziwy, wyda się, że chodzi po świecie w stopionym wrzącym metalu. 

Analogię widać u Św Jana 21.4 „I otrze wszelką łzę z ich oczu i śmierci już nie będzie, ani smutku, ani krzyku, ani mozołu już nie będzie; albowiem pierwsze rzeczy już przeminęły.” A dalej: „21.8 „Udziałem zaś bojaźliwych i niewierzących i skalanych, i zabójców, i wszeteczników i czarowników i bałwochwalców i wszystkich kłamców, będzie jezioro płonące ogniem i siarką, to jest śmierć druga.”


RÓŻNICE

Dość zasadniczą różnicą jest w obu koncepcjach kwestia tego kto zostanie ostatcznie zbawiony. Zarówno w wizji zaratusztriańskiej jak i chrześcijańskiej pojawia się motyw nie jednej ale dwóch śmierci. Pierwsza to ta kiedy człowiek umiera tu na ziemi. W zaratusztrianizmie jest jasno określone, że dokonuje się ocena myśli, słów i uczynków i źli trafiają do miejsca najgorszego bytowania, a dobrzy do miejsca najlepszego bytowania, gdy zaś zło i dobro się równoważą dusza trafia do miejsca smutku. Odpowiada to w dużym uproszczeniu schematowi piekło, niebo, czyściec w religii chrześcijańskiej. To jest efekt pierwszej śmierci, przy czym chrześcijanie mimo ukształtowania tych pojęć nie określają jednoznacznie co dzieje się zduszą po pierwszej śmierci. Druga śmierć dla chrześcijan to efekt sądu ostatecznego i albo zbawienie albo wieczne potępienie. W eschatologi zaratusztriańskiej zbawienie po drugiej śmierci zdecydowanie dotyczy wszystkich ludzi, a spór teologiczny dotyczy czy powszechne zbawienie, dotyczyć może również istot demonicznych i wreszcie samego Arymana, który jako w sumie nieszczęsny bliźniaczy duch Boga przez zły wybór związał się z chaosem. Jest więc w zaratusztrianizmie jako podstawowe pojęcie tego co w myśli chrześcijańskiej nazywane jest Apokatastasis* czyli ponowne włączenie, odnowienie. Bóg jest dobry, ludzie ponoszą konsekwencje swoich działań, ale nie na wieczność. Zaratusztrianizm można określić jako religię gdzie trafienie w złe miejsce po śmierci traktuje się mówiąc żartobliwie jako pośmiertną resocjalizację, bolesną konieczną, ale nie wieczną karę. Nie ma też pojęcia grzechu w sensie chrześcijańskim, upadek następuje tak jak konsekwencje prawa fizyki. Bóg nie karze za grzechy i nie interweniuje w losy po pierwsze śmierci.


Apoktastasis o dziwo była obecna w myśli wczesnego kościoła i gnostyków, którzy na on czas wywierali duży wpływ na kształtujący się kościół. Jej zwolennikiem był Grzegorz z Nyssy jak i stojący pomiędzy gnozą a chrześcijaństwem Orygenes*** i gnostyk **** Bardesanes. Kościół katolicki** ostatecznie nigdy tej kwestii nie rozstrzygnął. Apoktastasis pogląd, że zbawienie wszystkich stworzeń jest rzeczą pewną, potępił Sobór konstantynopolitański II w. 553 roku, aczkolwiek wielu badaczy to kwestionuje.

Inny jest też pogląd na relacje między duchem a materią. Co prawda w obu wizjach następuje zmartwychwstanie, ale w wizji św. Jana nie jest powiedziane, że jest ti akt zarówno materialny jak i duchowy. Cielesność i materia w przypadku zaratusztrianizmu nie jest negatywna mimo słabości ciała, toteż zmartwychwstanie następuję jako integracja wszystkich dusz i wszystkich elementów materialnych, które jednak zostają udoskonalone i stają się konstrukcją idealną.

RECEPCJA

Recepcja myśli zarausztriańskiej odbywała się wielotorowo. Przez Judaizm po wyjściu żydów z niewoli Babilońskiej (patrz artykuł na blogu: Jak persowie tworzyli Judaizm). Zasadniczą role odegrywała w tym przypadku sekta Faryzeuszy i Esseńczycy. Trzeba też pamiętać, że najaktywniejszy z Apostołów jeśli chodzi o korespondencję św. Pawł był dość uczonym człowiekiem,podając się przy tym za faryzeusza. Niezależnie od tego religia zaratusztriańska była dobrze znana również gnostykom i pierwszym chrześcijanom z racji mieszania się tych religii na pograniczu Rzymsko Partyjskim Syrii i Anatolii. Wiele mówi tu przykład Bardesanesa. – Jego rodzice byli Persami, wygnanymi do Edessy. Co więcej, Juliusz Africanus nazywa go „Partyjskim” (w Kestoi 1.20, 184–185 Vieillefond), pierwszym dostępnym źródle o nim, twierdzi nawet, że spotkał go na dworze Abgara Wielkiego około 200 r. n.e. a Partowie w przeważającej liczbie byli zaratusztrianami. Niełatwo też dość co wczesne chrześcijaństwo przejęło od takich wyznań jak Rzymski Mitraizm inspirowany perskimi sentymentami wyznawców, czy wreszcie Manicheizm. Nie można wszakże lekceważyć siły wpływów Perskich, które w interesującym nas okresie, z przerwami trwały na obszarze bliskiego wschodu prawie 800 lat, jeżeli weźmiemy pod uwagę cezurę od panowania Cyrusa Wielkiego po II w n.e. Współczesność, w której mamy do czynienia z dynamicznym powstawaniem nowych religii, kultów czerpiących inspiracje z bardzo sobie odległych często religi i nurtów filozoficznych, każe zachować pokorę w twierdzeniu, że dawnie religie powstawały same z siebie nie czerpiąc pomysłów od sąsiadów.

Wybiliśmy tu tylko kika przykładów, ale sami śledząc tekst z XXIII i XXIV rozdziału Wielkiego Bundahiszn i przeglądając Ewangelię możecie wychwycić jeszcze więcej zdumiewających podobieństw dotyczących wizji czasów ostatecznych.

ANEKS

ETYMOLOGIA

FRAŠŌ.KƎRƎTI – (Sansk. tr. vr á ddhi-kr á ti- , akṣaya- , Srednioperskie. Frašegird , Manchejskie. Śr. Pers. Prš (y) gyrd : tworzenie wspaniałego lub doskonałego), związek Awestyjskiego przymiotnika fraša- i ti „doskonały” i kar „tworzyć”. Jest to eschatologiczny termin odnoszący się do ostatecznego odnowienia i przemienienia stworzenia Ahury Mazdy po tym, jak zło zostanie całkowicie pokonane i wypędzone na końcu czasów.

FARASZOKERETI w literaturze zaratusztriańskiej

Aluzje w Gthah . W dwóch ze swoich czterech miejsc wymienionych w gathah przymiotnik fraša funkcjonuje jako atrybut ahu- „życie”

: aṱcā tōi vaēm x́iiāmā yōi īm fərašə̄m kərənaon ahūm „i my też możemy być tymi, którzy uczynią to życie doskonałym” ( Y . 30.9)

i xšmākā xšaθrā Ahura fərašə̄m vasnā haiθiiə̄m då ahūm „przez reguły, Panie, stało się realne, że życie jest doskonałe według (swojego) pragnienia”

Ponadto superlatywnej formie fraraō.təma- równolegle do parāhu-„Wyższe (najlepsze) istnienie (bytowanie)” ( Y. 46,19). Superlatyw występuje dwa razy, ale tylko w formule hiiaṱ vasnā fərašō.təməm „co jest najlepsze według życzenia”.

Jest to regulowane słownym wyrażeniem haiθiia varəš „urzeczywistnić” ( Y. 46.19) lub czynem rzeczownikowym haiθiiā-uuarəštā- „urzeczywistnienie” ( Y. 50.11)

Każdy z trzech fragmentów, w których fraza- lub jego superlatyw rządzony jest czasownikiem lub rzeczownikiem, stanowi końcową zwrotkę Gathy .

Że fəraša- może odnosić się do wstępnego stworzenia Ahura Mazdy w Gthah może wynikać z Yasny 34.15, gdzie wyznawca Mazdy, jak również z Yasny 50,11, gdzie jest on tytułowany jako „twórca życia” ( dane aŋhəuš ), który „ będzie promował poprzez dobre myślenie realizację tego, co jest najwspanialsze zgodnie z (jego) życzeniem ”( ar ( daṱ vohū manaŋha / haiθiiāuuarəštąm hiiaṱ vasnā fərašō.təməm ). Ten fragment zdaje się nawiązywać do idei, że Ahura Mazda (qv), który początkowo stworzył życie w doskonały sposób ( fərašadā ; Y. 34.15 ), dba o to, aby ponownie stał się ono doskonałe ( fərašākar ; Y. 30.9).

Nawet jeśli sam termin frašō.krrti- nie jest potwierdzony, Yasna 30.9 dość wyraźnie wskazuje, że w Gacie znajduje się koncepcja „uczynienia życia fraša- ”. Osiąga się to poprzez „przekazanie fałszu w ręce prawdy” ( Y. 30.8), idei, która stanowi centralny komponent semantyczny frašō.kərəti- w późniejszej tradycji. Rzeczywiście, Yasna 48.2 aŋhə̄uš vaŋᵛhī ākərətiš może być gatyckim peryfrastycznym wyrażeniem dla YAv. frašō.kərəti- (Nyberg, s. 228). Kontekst wspiera tę interpretację, ponieważ poprzedni wiersz wspomina o pokonaniu zwodzicieli przez prawdomównych. W Gacie, Zaratusztra i jego zwolennicy („my”; Y. 30,9) prowadzą odnowę. Będąc Saoszjantami, walczą i pokonują Zło ( Y. 48.12; Hintze, 1995, ss. 88 f.). To jest ich obecne życie ( im ahūm ), które chcą uczynić fraša- ( Y. 30,9). Może to wskazywać, że spodziewali się, że transformacja życia i klęska Zła nastąpi w ich własnym życiu (por. Lommel, 1922, s. 31; idem, 1930, s. 225). Jednak niemal deiktyczny zaimek poglądowy im prawdopodobnie odnosi się do życia cielesnego w przeciwieństwie do duchowego, tak jak np. W Yasna 43.3 (Narten, s. 290–95; Shaked, 1971).

Aluzje w Młodszej Aweście. Jedyny bardziej wyraźny opis wydarzeń, które prawdopodobnie miały miejsce w frašō.kərəti, znajduje się w Zamyād Yašt ( Yt. 19) na końcu pierwszych trzech sekcji, a także na końcu ostatniego. Posłańcy, którzy sprawią, że życie stanie się fraszą – to „stworzenia Ahury Mazdy” ( Yt. 19.10), Amesza Spentowie (qv; Yt . 19.15), duchowi i cielesni jazatowie , znakomici twórcy ( frašō.carətar- ), i zbawiciele ( saošiṇt- ; Yt. 19.22), a przede wszystkim jeden wybawiciel, „zwycięski wśród Saoszjantów” ( Yt. 19,89), tj. Asztwaereta ( Yt. 19.92) i jego towarzysze ( Yt . 19.95). Wyraźnie wskazano, co sprawia, że ​​życie staje się piękne: „wieczne, bez rozkładu, bez zniszczenia, bez zgnilizny, życie wiecznie, kwitnące wiecznie, kierowane wedle woli” ( Yt . 19.11.89). Umarli powstaną, ożywieni przez tego, kto nie psuje się, a życie zostanie stworzone na nowo w idealny i doskonały sposób. Fałsz zostanie wypchnięty z tworzenia dobrego, z powrotem do miejsca, skąd przybył do swoich destrukcyjnej celów ( Yt. 19.12.90). Asztwaereta wyjdzie z jeziora Hāmūn (Av. Kąsaoiia-), posługując się zwycięską bronią, którą nosili przed nim inni bohaterowie, wypędzi zwolenników Kłamstawa ze Świata Prawdy ( Yt . 19,92–93; Hintze, 1995). Swoim spojrzeniem i siłą sprawi, że cały świat cielesny stanie się niezniszczalny ( por . 19,94). Jego towarzysze pójdą naprzód, a Szał ( aēšma- ) ucieknie przed nimi ( Jt . 19,95). Dobra Myśl ( vohu- manah- ) pokona Złą Myśl ( aka- manah- ), właściwie wypowiedziane Słowo ( ərəžuxδa- vac-) pokona fałszywie wypowiedziane Słowo ( miθaoxta- vac-) , Zdrowie z integralnością ( hauruuatāt- ) i Nieśmiertelność ( amərətatāt- ) przezwyciężą głód ( šud-) i Pragnienie ( taršna- ), a na koniec Aŋra Mainiiu (Aryman ) wycofają się bezsilny ( Yt . 19.96).

W Yašt 19, a także w innych fragmentach Młodsze j Awesty, frašō.kərəti- oznacza bardziej odległe przyszłe wydarzenie. Jest pomyślany jako punkt zwrotny ( uruuaēsa- ; Yt . 13.58). Atrybut sura- „silny” ( Y. 62.3; Vd . 18.51) może odnosić się do pojęcia, że ​​zło jest wówczas przezwyciężone. Ci, którzy pomagają w stworzeniu frašō.kərəti-, nazywani są frašō.carətar- ( Y. 24.5; Yt . 13.17, 19.22; Aogəmadaēčā 69; Hintze, 1994, ss. 154-55).

W PISAMCH Z OKRESU Pahlavi, (Indyjski Bundahišn 30; Irański Bundahišn 34, por. Messina, s. 269-79; Dādistān ī dēnīg 36; Pahlavi Rivayat 48; Zādspram 34-35; Dēnkard 7.11, ed. Madan, 674,22-676.14; por. Molé , 1967, 102-5) następuje ciągłe rozbudowywanie i wyjaśnianie formy zbawienia ( paywandišn ī ō frašegird ; Zaehner , s. 308; Boyce, Zoroastrianism I, s. 233), zainicjowanego przez objawienie Dobrej Religii Zaratusztry i jej dalsze rozpowszechnianie . W trzech etapach, z których każdy charakteryzuje się pojawieniem się innego Saoszjanta, z nadejściem trzeciego całe stworzenie zbliża się do Fraszokereti. Realizację tego ostatniego etapu, ostatecznie dokona zwycięski Saoszjant ( sōšāns ī pērōzgar ; Zādspram 35.20), wspomagany przez jego towarzyszy. Teksty Pahlavi są dziełem różnych teologów i komentatorów pracujących nad wizją i naukami Zaratusztry, z tego wynika fakt, że istnieje różnice w szczegółach. Na przykład liczba współpracowników Saoszjanta jest różna: sześciu ( Zādspram 35.14. 20; Dādistān ī dēnīg 35), lub 15 zarówno prawych mężczyzn, jak i dziewic ( irański Bundahišn 34.16), lub 1000 towarzyszy ( Dēnkard 7.11.8). Saoszjant ma wskrzesić umarłych w ciągu pięćdziesięciu siedmiu lat ( irański Bundahišn 34,9; Dādistān ī dēnīg 35; Pahlavi Rivayat 48.3;Dēnkard 7.11.4; Zspspram 34,46; Boyce, Zoroastrianism I, s. 1 291). Wszyscy urodzeni ludzie będą są sądzeni w Zgromadzeniu Isadwaastar i otrzymają trzy dni i noce przed nagrodą lub karą w raju ( garōdmān ) lub piekle ( dušox ) zgodnie z ich czynami ( irański Bundahišn 34.10-15; w Pahlavi Rivayat 48.97 zgromadzenie Isadwaastar odb∂zie się po próbie płynnego metalu). Jeśli chodzi o ostateczny los tych nikczemnych i kłamliwych, teksty Pahlaviego wykazują rozbieżne poglądy, których interpretacja była ostatnio przedmiotem dyskusji między Shaul Shaked (1994, s. 39) i Mary Boyce (1996, s. 23–24).

1.Według Pahlavi Rivayat(36.4), niegodziwcy są potępieni na wieczność, a dusze tych, którzy poddali się Arymanowi i demonom, zostaną unicestwione. ( Pahlavi Rivayat 32.5; Williams, II, ss. 186 f.).

2.Przeciwnie twierdzą, inne źródła podając, że ci, którzy są kłamcami i nikczemnikami, będą oczyszczeni ze swoich grzechów w strumieniu stopionego metalu, który wszyscy ludzie muszą przekroczyć. Po oczyszczeniu również oni będą mogli wychwalać Ahura Mazdę i Amahrspandów ( irański Bundahišn 34.19-20; Pahlavi Rivayat 48.70-72). W związku z tym, że prawi i złoczyńcy będą ostatecznie traktowani tak samo rivajaty wskazują na to że złoczyńcy będą cierpieć przechodząc strumień płynnego Metalu a prawi nie. ( Pahlavi Rivayat48,68). Saoszjąnt i jego pomocnicy zabijają wołu Hańadżaana i złożą ostatnią ofiarę. Z tłuszczu tego wołu i białej Haomy przygotują pokram nieśmiertelności, który dadzą zmartwychwstałym śmiertelnikom i w ten sposób uczynią ich wiecznymi (irański Bundahišn 34.22-23). Na rozkaz stwórcy, Saoszjant przyznaje nagrodę i zemstę, a prawych zabiera się do garōdmānu (qv), aby byli z Ahura Mazdą ( irański Bundahišn 34.25 ).

W ostatecznej bitwie dobre stworzenia pokonują §i niszczą swoich mrocznych przeciwników (irański Bundahišn 34,27; Zādspram 35.37-38; w Pahlavi Rivayat 48.73 Ta bitwa odbędzie się przed zmartwychwstaniem). Demony (QV) uciekną bezsilne przez otwór w niebie, który Aryman uczynił by się tam wedrzeć ( irański Bundahišn 34,30). Otwór, przez który wdarł się Aryman, zostanie zamknięte stopionym metalem i spłonie w nim smok Gooczihr. Co więcej, oczyszczone piekło również stanie się częścią wszechświata, który zostanie całkowicie odnowiony ( irański Bundahišn 34,32 ). Ziemia stanie się równa, a góry zostaną zrównane ( irański Bundahišn 34,33; Pahlavi Rivayat31.c.7; por. Lincoln, ss. 136-53), niebo i ziemia staną się zjednoczone, a całe stworzenie zamieszka wraz z Ormuzdem i Amahraspandami w wiecznej błogości ( Pahlavi Rivayat 48.98-102; Sad dar Bundahišn , red. Dhabhar, epilog sek. 30-45 , str. 176 f., tr. Gignoux, 1968, str. 241 f.).

Fraszokereti to powrót początkowej koncepcji świata (Boyce, Zoroastrianism I, s. 292), o ile doskonałe dzieło Ahura Mazdy w mēnōg i gētīg zostanie przywrócone, tak jak przed atakiem Arymana. Ale jest różnica: po Fraszokereti czas już nie istnieje i Ahriman nie będzie w stanie zaatakować nigdy więcej, ponieważ został raz na zawsze pokonany. Dlatego Fraszokereti oznacza całkowitą porażkę i ostateczne zwycięstwo nad całym złem ( Zādspram 1.24; Dādistān ī dēnīg 36.101; Pahlavi Rivayat 31.c7). Podobnie jak wiech na dachu domu, jest to ostateczna realizacja wszechstronnego planu Ahura Mazdy ( Zādspram34.21-22), aby bóg mógł odpocząć po wypełnieniu swego dzieła ( irański Bundahišn 34.21; por. Shaked, 1970, s. 227).

*APOKASTAZA – KRÓTKI PRZEGLĄD

Apokatastaza (od gr. apokatastasis[1] czyli „ponowne włączenie, odnowienie” z Dz 3, 21)[2] – końcowa i ostateczna odnowa całego stworzenia poprzez przywrócenie mu pierwotnej doskonałości i bezgrzeszności lub nawet przewyższenie tego pierwotnego stanu. Potocznie apokatastaza nazywana jest ideą pustego piekła.

W chrześcijaństwie nauka ta rozwinięta została przede wszystkim w patrystyce greckiej (św. Grzegorz z Nyssy) i cechował ją radykalizm w sformułowaniu powszechności zbawienia, co oznaczało, że potępieni, a nawet Szatan, mają zostać zbawieni. Wielu ekspertów uważa, że Sobór konstantynopolitański II potępił w 553 roku pogląd, że zbawienie wszystkich stworzeń jest rzeczą pewną, a większość jest niezdecydowana[3].

Spór na temat tego, czy jest to możliwe oraz jak to jest możliwe, toczy się od dawna; już w trzecim wieku temat ten podjął Orygenes, w związku z czym powstała dyskusja zarówno w Kościele Wschodnim jak i na Zachodzie, trwająca z różnym natężeniem do dzisiaj. We wczesnym średniowieczu apokatastaza była praktycznie nieobecna w myśli chrześcijańskiej; w IX wieku bronił tej idei irlandzki teolog Jan Szkot Eriugena, 300 lat później skłaniał się do niej Amalryk z Bène[4]. W XX wieku temat powszechnego zbawienia podjął szwajcarski teolog i kardynał nominat, Hans Urs von Balthasar. Kardynał Cormac Murphy-O’Connor powiedział w wywiad

**Kościół katolicki

Według Kościoła Katolickiego apokatastaza rozumiana jako automatyczne, niejako przymusowe zbawienie pozostaje jednak w sprzeczności z przesłaniem Ewangelii i podważa nienaruszalność wolnej woli człowieka.

Pomimo tego, katolik nie ma obowiązku wierzyć w to, że w piekle znajdzie się choć jedna osoba. W katolicyzmie powszechny jest nurt tzw. „nadziei powszechnego zbawienia”

Gnoza

***Orygenes

Orygenes (gr. Ὠριγένης, Origenes; ur. ok. 185, zm. 254) – jeden z najbardziej płodnych komentatorów Pisma Świętego w epoce patrystycznej. Zajmował się, podobnie jak później Hieronim ze Strydonu (330–420), egzegezą krytyczną oraz literalną; egzegezę alegoryczną doprowadził do szczytu rozwoju[1]. W zasadniczy sposób przyczynił się do ukształtowania tradycji teologicznej Szkoły Aleksandryjskiej. Znany jest również jako twórca, odrzuconej później przez Magisterium, teorii preegzystencji dusz[2]. Ogół poglądów mu przypisywanych nazywany jest orygenizmem. Był wykształcony filozoficznie; razem z Plotynem studiował u Amoniusza Sakkasa. Jest zaliczany do pisarzy starochrześcijańskich, a także, mimo że niektóre jego teorie uznano za błędne, do Ojców Kościoła.

Teolog «gnozy chrześcijańskiej» Klemens Aleksandryjski (150–215) i Orygenes – inaczej niż np. Ireneusz z Lyonu i Tertulian – rozróżniali wśród chrześcijan dwie grupy: wiernych zadowalających się prostymi prawdami wiary, pozostających w swoich różnych mniejszych lub większych grzesznych przyzwyczajeniach oraz wiernych duchowych, mistyków i świętych, oświecanych światłem Chrystusa, które wlewa w ich dusze głębszą wiedzę i mądrość Bożą[10]. Według Orygenesa tylko ci ostatni mogą być uważani za Kościół Boży, podczas gdy ci pierwsi są jedynie tymi, którzy wzywają imienia Boga[11]. Stąd podejście Orygenesa do teologii nazywane jest czasem «gnozą chrześcijańską» – mimo iż z prądami synkretycznej, ezoterycznej gnozy ten typ uprawiania teologii łączy jedynie nazwa. Podział wiernych pozostanie także w niebie, podczas gdy nieoświeceni zostaną po prostu zbawieni, duchowi wierni otrzymają ponadto wieniec chwały[12]. Do grupy nieoświeconych wewnętrznie Orygenes zaliczał także osoby, które zostawszy wdowami lub wdowcami nie potrafiły żyć w ewangelicznej powściągliwości i wstępowały ponownie w związek małżeński. Drugi związek nie jest bowiem zgodny z naturą Adama, pierwszego człowieka. Nie mógłby on powiedzieć o drugiej żonie: Ta dopiero jest kością z moich kości i ciałem z mego ciała! (Rdz 2,23). Również Abraham i Jakub, mimo iż mieli więcej żon, do grobu złożeni zostali jedynie z pierwszymi żonami[13]. Orygenes nie szedł tak daleko, jak Tertulian, który w późniejszym okresie uważał, że ponowne małżeństwo osób owdowiałych jest cudzołóstwem, sądził jednak, że Chrystus nie zaliczy ich w niebie do zgromadzenia nowo narodzonych i Kościoła nieskalanych, lecz jedynie zbawi ich w swoim Imieniu[14].

**** Bardesanes

Bardesan, syr. Bar-Daisan (154–222), gnostyk, neo-platonista syryjski, filozof i poeta. Urodzony w Edessie w Osroene, jeden z pierwszych, który poparł teorię powszechnego zbawienia (apokastazy obejmującej pouczenie, nawrócenie i zbawienie niegodziwych) Prawie na pewno znał irańskie idee zaratusztrianizmu, szczególnie widać to w jego kosmologii. Może to być również powód, dla którego późniejsze relacje biograficzne mówią, że jego rodzice byli Persami, wygnanymi do Edessy. Co więcej, Juliusz Africanus nazywa go „Partyjskim” (w Kestoi 1.20, 184–185 Vieillefond), pierwszym dostępnym źródle o nim, twierdzi nawet, że spotkał go na dworze Abgara Wielkiego około 200 r. n.e. Partowie w przeważającej liczbie zaratusztrianami

Początkowo zwolennik gnostyckiej doktryny Walentyna, która wpłynęła na jego skrajnie dualistyczny pogląd na świat. Później, według Euzebiusza z Cezarei (Historia ecclesiastica 4,30) odciął się od jego nauk i uznał Boga za stworzyciela świata i człowieka, którego obdarzył wolną wolą. Odrzucał jednak pogląd dotyczący zmartwychwstania ciał, a także nie uznawał Chrystusa za w pełni człowieka. Efrem Syryjczyk ułożył pieśni, nazwane Carmina Nisibena, wśród których kantyki nr 43-51 bronią wiary w zmartwychwstanie przeciw Bardesanowi, a także Manesowi i Marcjonowi[1]. W doktrynie religijnej Bardesana silnie odczuwalny jest wpływ bliskowschodniej astrologii (uznanie ciał niebieskich za żywe istoty oddziałujące czynnie na człowieka).Był autorem dużej liczby hymnów w języku syryjskim, w których zawarł swą doktrynę, między innymi:

  • Dialog o przeznaczeniu
  • Księga Praw krain
  • Hymn o perle (prawdopodobnie)

Ostatni hymn jest częścią apokryficznych Dziejów św. Tomasza, których autor był pod silnym wpływem Bardesanesa.

BIBLIOGRAFIA

H. W. Bailey, “Indo-Iranian Studies I,” TPS 42,1953, pp. 21-42.

Bailey, Zoroastrian Problems, pp. vii-xvi. M. Boyce, “On the Orthodoxy of Sasanian Zoroastrianism,”BSO(A)S 59, 1996, pp. 11-28.

B. N. Dhabhar, ed., Saddar Naṣr and Saddar Bundehesh, Bombay, 1909.

Ph. Gignoux, “L’enfer et le paradis d’après les sources pehlevies,” JA 256, 1968, pp. 219-45.

Ph. Gignoux and A. Taffazzoli, ed. and tr. with comm., Anthologie de Zādspram, Paris, 1993.

A. Hintze, ed. and tr. with comm., Der Zamyād-Yašt, Wiesbaden, 1994.

Idem, “The Rise of the Saviour in the Avesta,” in Ch. Reck and P. Zieme, eds., Iran und Turfan: Werner Sundermann zum 60. Geburtstag gewidmet, Wiesbaden, 1995, pp. 77-97.

H. Humbach, ed. and tr., The Gathas of Zarathshtra and Other Old Avestan Texts, collab. by J. Elfenbein and P. O. Skjærvø, Heidelberg, 2 vols., 1991.

H. F. J. Junker, “Mittelpersisch frašēmurv ‘Pfau’,” Wörter und Sachen 12, 1929, pp. 132-58.

B. Lincoln, “‘The Earth Becomes Flat:’ A Study of Apocalyptic Imagery,” in, Comparative Studies in Society and History 25, 1983, pp. 136-53.

H. Lommel, “Awestische Einzelstudien,” ZII 1, 1922, pp. 16-32.

Idem, Die Religion Zarathustrasnach dem Awesta dargestellt, Tübingen, 1930; repr., Hildesheim and New York, 1971.

G. Messina, “Mito, leggenda e storia nella tradizione iranica,” Orientalia 4, 1935, pp. 257-90.

M. Molé, “Un ascétisme moral dans les livres pehlevis?” RHR 155, 1959, pp. 134-90.

Idem, La légende de Zoroastre selon les textes pehlevis, Paris, 1967.

J. Narten, Der Yasna Haptaŋhāiti, Wiesbaden, 1986.

H. S. Nyberg, Die Religionen des alten Iran, Leipzig, 1938.

Sh. Shaked, “Eschatology and the Goal of the Religious Life in Sasanian Zoroastrianism,” in R. J. Z. Werblowsky and C. J. Bleeker, eds., Types of Redemption, Leiden, 1970, pp. 223-30.

Idem, “The Notion mēnōg and gētīg in the Pahlavi Texts and Their Relation to Eschatology,” Acta Orientalia 33, 1971, pp. 59-107.

Idem, Dualism in Transformation: Varieties of Religion in Sasanian Iran, Lonson, 1994 (Jordan lectures, 1991).

A. V. Williams, ed. and tr. with comm., The Pahlavi Rivāyat Accompanying the Dādestān ī Dēnīg, 2 parts, Copenhagen, 1990.

R. C. Zaehner, The Dawn and Twilight of Zoroastrianism, London, 1961.

(Almut Hintze)

1 myśl w temacie “FRASZOKERETI „Sąd Ostateczny”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.

Create your website at WordPress.com
Rozpocznij
%d blogerów lubi to:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close