CO ZAWDZIĘCZAMY PERSOM

Wynalazki, pomysły, inspiracje.

Możecie trochę się zdziwić bo w szkole dowiedzieliście się , że to pomysły, arabskie. Tymczasem to Persowie dokonywali wyłomów w nauce i kulturze, a część z nich przypisali sobie i przypisują nadal Arabowie tylko z tej racji, że akurat Pers został muzułmaninem. A tymczasem niektórzy z tych perskich uczonych było zaratusztrianami lub ich rodzice jeszcze byli, więc nie ujmując zasług uczonym naprawdę arabskim należy niektóre fakty odkłamać.


TOLERANCJA RELIGIJNA

Cylinder Cyrusa: jako karta praw człowieka. Talbott, amerykański filozof, uważa, że koncepcja praw człowieka są pojęciem XX wieku, ale opisuje Cyrusa jako „być może pierwszego znanego orędownika tolerancji religijnej” uważa się cylinder za dokument mówiący pośrednio o prawach człowieka w sposób wyjątkowy dla tej epoki, i zajmujący się sposobami ochrony honoru, prestiżu i religijności przekonania wszystkich narodów zależnych od Iranu w tamtych czasach ”

SYSTEM POCZTOWO-DROGOWY

drogi królewskie w Imperium Achemenidów

System pocztowy oparty na konnych kurireach i drogi budowane i utrzymywane przez państwo wynaleźli Persowie. Był niezbędny w zarządzaniu rozległym imperium Achemenidzkim. Najsłynniejszą z nich jest tak zwana Droga Królewska z Suzy do Sardes, licząca 2575 kilometrów. Podobne drogi przecinały imperium z Suzy do Taxili w Indiach i ze stolicy prowadziły do Babilonu Egiptu i Jatrib w Arabii

MOST PONTONOWY

most Dariusza

Wiemy o użyciu mostów pływających przez wojska Cyrusa Wielkiego w 537 roku p.n.e. W 512 roku p.n.e. wyprawa Dariusza I przeciw Scytom przekroczyła Bosfor, na powiązanych ze sobą okrętach, a następnie Dunaj również po podobnym moście pływającym. W 480 roku p.n.e. podczas wyprawy Kserksesa na Grecję, armia perska przeprawiła się przez Dardanele po moście pływającym. Według relacji Herodota, na jeden z owych mostów złożyło się 360 galer, na drugi 314, okręty powiązano grubymi linami. Ułożono na nich pomosty pokryte faszyną i warstwą ubitej ziemi. Z obu stron pomostu wzniesiono balustrady, aby wierzchowce i juczne zwierzęta nie płoszyły się widokiem morza.

LODÓWKA

Jakczal starożytna lodówka działająca jako chłodnia wykorzystująca parowanie. Persowie opanowali technikę budowania i używania yakhchal  400 lat p.n.e. Struktura nad ziemią miała kształt kopuły i miała podziemne miejsce do przechowywania. Budowano je z grubych, odpornych na ciepło materiałów budowlanych podziemne miejsce do przechowywania było izolowane przez cały rok. Przestrzenie podziemne miały objętość do 5000 metrów sześciennych. Wiele z tych budowli zostało zbudowanych setki lat temu i nadal funkcjonuje

DYWAN

Szacuje się, że dywany pojawiły się prawdopodobnie w Azji Centralnej między III a II tysiącleciem p.n.e. Słowo diwan pochodzi z języka perskiego, gdzie oznacza „trybunał”. Zwyczajowo w pałacach królów perskich rady i trybunały sędziowskie zasiadały na kosztownych dywanach.Perskie dywany z włosiem zachowane do dnia dzisiejszego pochodzą z okresu po XVI wieku, jednak sztuka tkania dywanów w Persji jest znacznie starsza]. Perskie dywany sprzed XVI wieku opisywane były w literaturze i dokumentach historycznych. Ksenofont wspomina luksusowe dywany wytwarzane przez Medów. Zachowane przekazy z podbojów Aleksandra Macedońskiego wspominają, że władca miał znaleźć dywan w grobowcu Cyrusa II Wielkiego. Cesarz wschodniorzymski Herakliusz, panujący w latach 610–641, miał zabrać dywan pokaźnych rozmiarów z pałacu Sasanidów po zajęciu Dastjerdu w 628 roku[5]. Olbrzymi bogato zdobiony dywan z Baharestanu padł łupem Arabów po zdobyciu Ktezyfonu w 637 roku.

UNIWERSYTET MEDYCZNY

Akademia Gondeszapur był jednym z trzech Sasanidzkich centrów edukacji (Ktezyfon, Resaina, Gondeszapur) w późnej starożytności, była intelektualnym centrum Imperium Sasanidzkiego. Oferowała kształcenie i szkolenie w w dziedzinie medycyny, filozofii, teologii i innych dziedzin nauki. Według „The Cambridge History of Iran”, było to najważniejsze centrum medyczne starożytnego świata w VI i VII wieku. Oprócz usystematyzowania leczenia, naukowcy z akademii przekształcili również edukację medyczną; zamiast praktykować tylko z jednym lekarzem, studenci medycyny musieli pracować w szpitalu pod nadzorem całego wydziału medycznego. Istnieją nawet dowody na to, że absolwenci musieli zdawać egzaminy, aby praktykować jako akredytowani lekarze Gondeszapur (jak zapisano w tekście arabskim Tārīkh al-ḥukamā ). Szkoła medyczna w Gondeszapur śledziła praktyki medyczne i chirurgiczne Grecji i Rzymu, a w VI wieku włączyła te z Indii. Jedną z najbardziej niezwykłych praktyk było użycie płata policzkowego nasady łuku, aby przywrócić małżowinę ucha. Użycie klapki pedikularnej do rekonstrukcji małżowiny nie pojawiło się ponownie w literaturze medycznej do 1931 r. do czasu zastosowania jej przez Jacque’a Josepha. Gondeszapur odegrał również kluczową rolę w historii matematyki.

SZKŁO RZEŹBIONE I FREZOWANE

W czasach sasanidzkich wynaleziono rodzaj szkła krzemionkowo-sodowo-wapniowego o wysokich poziomach K i Mg. Wynalazek pozwalał na odlewanie półfabrykatu szklanego, który mógłby być rzeźbiony tak, jakby był kamieniem. Podobnie jak szkło kryształowe.

ŁUK OSTRY

most Szahrestan
Most Szapura

Łuk ostry, tak charakterystyczny element katedr gotyckich, zapożyczony został z architektury sasanidzkiej IV VI w n.e.. Przejęli go muzułmanie, a potem krzyżowcy.. Okazał się znacznie praktyczniejszy w wysokich budynkach niż łuk półkolisty upowszechniony przez Rzymian. Dzięki niemu można było stawiać wyższe, większe i bardziej złożone budowle. Sasanidzi stosowali łuk ostry na dużą skale w budowie mostów. Na przykład słynny most Szapura, i most Szahrestan

ZAMKI

Zamek Jazdgreda
Zamek Derbent

Budowę zamków, które upowszechniły się w średniowiecznej formie w Europie, do perfekcji doprowadzili architekci perscy za czasów sasanidzkich. Konstrukcje te przejęli Arabowie. Europejskie zamki projektowano na wzór budowli perskich i arabskich, z wąskimi okienkami, strzelnicami, barbakanem i przedpiersiami.

WIATRAK

Pierwszymi praktycznymi wiatrakami były wiatraki panemone , wykorzystujące żagle, które obracały się w płaszczyźnie poziomej, wokół osi pionowej. Wiatraki te, zbudowane z sześciu do 12 żagli pokrytych matą z trzciny lub materiału, były używane do mielenia ziarna lub czerpania wody.] Wiatraki te zostały odnotowane przez perskiego geografa Estakhriego w IX wieku jako działające w Chorasanie (wschodni Iran).

OCALENIE CZĘŚCI LITERATURY ANTYCZNEJ

Ktezyfon

Tłumaczenie dzieł antycznej literatury świeckiej i naukowej. Wbrew utartym opiniom, że Arabowie zachowali dla Europy literaturę wiedzę antyku, znaczna część literatury antycznej zachowała się dzięki tłumaczeniom na język Pahlavi na uczelniach królów sasanidzkich w Nisibis, Gondeszapur, i Ktezyfonie. Część z nich Arabowie zniszczyli, tak jak ogromną bibliotekę w Ktezyfonie, ale pozostałe przetłumaczyli Persowie na Arabski dzięki czemu wtórnie „wróciły” do obiegu w Europie.

DESTYLACJA ALKOHOLU, KWAS SIARKOWY I AZOTOWY, KWASY ORGANICZNE

Abū Mūsā Jābir ibn Hayyān zwany Geber (gebrami nazywano wyznawców zaratusztraianizmu po najeździe arabskim),

Perski uczony żyjący około na przełomnie VIII i IX w. Znany jako ojciec chemii , jego prace zawierają najstarszą znaną systematyczną klasyfikację substancji chemicznych oraz najstarsze znane instrukcje dotyczące pozyskiwania związku nieorganicznego ( salamoniaku lub chlorku amonu ) z substancji organicznych (takich jak rośliny, krew i włosy) środkami chemicznymi.Pozostawił po sobie szczegółowy opis wielu obecnie powszechnych procesów chemicznych – takich jak krystalizacja , różne formy chemicznej „destylacji” i uzyskiwania Kwasu cytrynowego, kwasu octowego i kwas winowego , a także ekstrakcji arsenu, antymonu i bizmutu, siarki i rtęci, które stały podstawa dzisiejszej chemii . Opisał sposoby, wytwarzania kwasów, takich jak kwas siarkowy , kwas azotowy i aqua regis, (woda królewska) . Przypisuje mu się również wynalazek destylacji czystego alkoholu. Stał się głównym autorytetem wczesnej alchemii Zachodu i utrzymywał tę pozycję przez dwa lub trzy stulecia.


WAŁ KORBOWY, WAŁ ROZRZĄDU, POMPY, SPŁUCZKA

Badī’ AZ-Zaman Abu l’Izz ibn Ismail ibn Ar-Razāz al Jazarī (1136-1206

Perski uczony urodzony w okolicy Mosulu. opisał 100 urządzeń mechanicznych, z których około 80 to różnego rodzaju automaty mechaniczne, wraz z instrukcją ich budowy. Wynalazł wał rozrządu, Mechanizm wału korbowego, mechanizm korbowo-suwakowy i mechanizm wychwytowy w obracającym się kole, Al-Dżazari wynalazł metodę kontrolowania prędkości obrotu koła za pomocą mechanizmu wyskoku, także pompę łańcuchową i pompę ssącą dwustronnego działania z zaworami i ruchem tłokowym. Zajmował się konstruowaniem automatów. Przypisuje mu się wynalazek spłukiwanej toalety Al-Jazari wynalazł automat do mycia rąk z mechanizmem spłukiwania stosowanym obecnie w nowoczesnych toaletach spłukujących .Wyglądał on jak żeński humanoidalny automat stojący przy basenie wypełnionym wodą. Gdy użytkownik pociągnął dźwignię, woda odpływała, a automat ponownie napełniał miskę.

CYFRY ARABSKIE, WPROWADZENIE ZERA, UŁAMKI, FUNKCJE TRYGONOMETRYCZNE, ALGEBRA, ALGORYTM

Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī (780  – ok.  850 )

– perski matematyk, astronom, geograf i kartograf.. Urodził się w perskiej rodzinie  w Chorsanie w Chorezmie. Miał przydomek „al-Majūsī” (syn maga, mag) co wydaje się wskazywać, że był zwolennikiem religii zaratusztriańskiej, ale przypuszczalnie on sam nawrócił się na islam, natomiast jego rodzice pozostali wyznawcami religii Zaratusztry. Dzięki jego pracom na Bliskim Wschodzie zaczęto stosować pochodzące z Indii dziesiętny system liczenia i pozycyjny system zapisu liczb, które wkrótce dotarły do Europy. Cyfry arabskie wyparły cyfry rzymskie w Europie. Jego prace pozwoliły też wprowadzić i wyjaśnić pojęcia zera, ułamków oraz funkcje trygonometryczne sinus i tangens. Jako pierwszy ułożył tablice funkcji sinus i tangens, wprowadził elementy algebry. Termin algebra pochodzi z tytułu jego dzieła Al-kitab al-muchtasar fi hisab al-dżabr wa-al-mukabala (‚krótka księga o rachowaniu przez dopełnianie i równoważenie’), zaś algorytm od zniekształconej wersji jego przydomka.

IDENTYFIKACJA OSPY I ODRY, PEDIATRIA

Abu Bakr Muhammad ibn Zakariyyā al razi

UCZONY PERSKI 854- 925 n.e. Lekarz fizyk i filozof. Odkrył i opisał jako oddzielne choroby Ospę i odrę. Wydzielił pediatrię jako odrębną gałąź medycyny

GEODEZJA, ANTROPOLOGIA

Abu Rajhan Muhammad al-Biruni

Al Biruni – ur. 15 września 973 w Chorezmie, zm. 13 grudnia 1048 w Ghazni. Był różnie nazywany „założycielem Indologii ”, „Ojcem religii porównawczej ”,  „Ojcem współczesnej geodezji ” i pierwszym antropologiem .  Jako pierwszy wykorzystał do obliczeń kartograficznych pomiarów wysokościowych. wykonał dokładne badania długości i szerokości geograficznej. Napisał pracę o Indiach i ludach Indii stosując kryteria naukowe i bezstronne na podstawie badan terenowych

PIERWSZA ENCYKLOPEDIA MEDYCYNY

Awicenna, Abu Ali Husain ebn Abdallah Ebn-e Sina 

Awicenna ur. 980, zm. 1037) – perski lekarz, filozof i uczony. Jego łacińskie nazwisko wywodzi się ze zniekształconego Ibn Sina, pod którym znany był w Persji. Był autorem 450 książek z szerokiego zakresu wiedzy, z których wiele traktowało na tematy filozoficzne i medyczne, z których najbardziej znane to Kanon medycyny. Nazywany był często „ojcem nowoczesnej medycyny”. Avicenna jest autorem pięciotomowej encyklopedii medycznej: Kanon medycyny ( Al-Qanun fi’t-Tibb ). Była ona używany jako standardowy podręcznik medyczny w świecie islamskim i Europie aż do XVIII wieku. 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.

Create your website at WordPress.com
Rozpocznij
%d blogerów lubi to:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close